Supermarkten stempelen de houdbaarheidsdatum of uiterste gebruiksdatum op alles, van yoghurt tot vlees. Het is een eenvoudige beveiliging. Het vertelt u wanneer de wettelijke aansprakelijkheid van de fabrikant eindigt en wanneer het voedsel waarschijnlijk onveilig wordt. Voor bederfelijke waren accepteren wij dit zonder nadenken.
Maar hoe zit het met de dingen waarin we rijden?
Vraag uw monteur naar een reparatie. Hij zal je precies vertellen wat hij heeft veranderd. Hij zou zelfs kunnen raden hoe lang die nieuwe dynamo meegaat. Autofabrikanten geven al garanties op onderdelen. Ze garanderen onderdelen voor een bepaalde tijd of kilometerstand. Toch glipt één cruciaal onderdeel vaak door de kieren. Banden krijgen geen vervaldatum.
We gaan ervan uit dat banden alleen afsterven als het loopvlak soepel slijt. Dat is niet helemaal waar.
Uit rapporten blijkt dat banden al lang verslechteren voordat het rubber geen grip meer heeft. Ze zijn gebouwd om duizenden kilo’s te verwerken. Ze overleven hitte, kou en straatvuil. Maar tijd is de vijand. Een band verliest in de loop der jaren structurele integriteit. Het rubber wordt hard. De riemen scheiden. Het werkt niet meer zoals ontworpen. Zelfs als het loopvlak er nieuw uitziet, kan de band gevaarlijk zijn.
Veiligheidsgroepen willen verandering. Zij pleiten voor verplichte vervaldata van banden. Ze willen dezelfde transparantie als wij met melk krijgen.
De wetenschap van de afbraak van rubber
Banden zijn geen statische objecten. Het zijn complexe chemische structuren. De rubberverbindingen die in moderne banden worden gebruikt, bevatten oliën en polymeren. Deze houden de band flexibel. Na verloop van tijd gaan deze componenten kapot. Oxidatie is de voornaamste boosdoener.
Blootstelling aan zuurstof zorgt ervoor dat het rubber uitdroogt. UV-licht van de zon versnelt dit proces. Warmte tijdens het rijden zorgt voor extra stress. De interne structuur verzwakt.
Het gaat niet alleen om de profieldiepte. Het gaat om de integriteit van de behuizing. Een versleten band kan catastrofaal kapot gaan. Blowouts gebeuren bij snelheden op de snelweg. Het resultaat is vaak ernstig.
Fabrikanten zetten geen datums op banden omdat ze beweren dat het product voor onbepaalde tijd meegaat. Ze vertrouwen op garanties. Maar garanties variëren. De dekking verschilt per merk. Er bestaat geen universele standaard voor de levensduur van banden.
Sommige deskundigen beweren dat banden tot tien jaar meegaan. Anderen zeggen dat vijf jaar de limiet is. De waarheid ligt ergens tussenin. Het hangt af van de opslag. Het hangt af van het rijgedrag. Het hangt af van het klimaat.
“Banden kunnen hun kracht verliezen en niet meer correct functioneren, zelfs als het profiel nog diep is.”
Dit feit is bekend in de branche. Het is minder bekend bij het publiek. Veel automobilisten controleren de profieldiepte met een muntstuk. Ze negeren de leeftijd van de band. Dit is een vergissing.
Voorstanders van de veiligheid dringen aan op etikettering. Ze willen een duidelijke vervaldatum. Zoals eten. Zoals medicijnen. Het is een redelijke eis. Voor onze veiligheid vertrouwen wij op banden. We verdienen het om te weten wanneer ze niet meer veilig zijn.
Het gesprek over de levensduur van banden laait op. Consumenten worden bewuster. De kloof tussen de beweringen van fabrikanten en de realiteit wordt steeds groter. Het is tijd om het te sluiten.
Banden zijn ontworpen om tegen een stootje te kunnen. Ze zijn bestand tegen hitte, wrijving en gewicht dat kleinere materialen zou verpletteren. In tegenstelling tot een dynamo of een startmotor geven bandenfabrikanten feitelijk een schatting van de levensduur. Meestal ziet u een beoordeling in tienduizenden kilometers. Dat getal is uw basislijn. Maar het is geen garantie.
Voorstanders van de veiligheid beweren dat de maatstaf voor loopvlakslijtage onvoldoende is. Ze willen een harde vervaldatum van zes jaar voor elke band. De logica is eenvoudig. Uit onderzoek blijkt dat het aantal bandenpech na zes jaar toeneemt. Het rubber vergaat. De structurele integriteit komt in gevaar. De bandenindustrie verzet zich tegen deze norm. Ze willen niet impliceren dat hun producten wegwerpartikelen zijn. Of misschien willen ze eigenaren gewoon geen excuus geven om een perfect goed loopvlak te vervangen.
Ford Motor Company wacht niet op consensus binnen de sector. Ze vertellen klanten dat ze banden die ouder zijn dan zes jaar moeten weggooien. Het maakt niet uit of het loopvlak er fris uitziet. Leeftijd is de moordenaar.
Decoderen van de DOT-datumcode
U kunt de leeftijd van een band bepalen door de zijkant af te lezen. Kijk verder dan de snelheidsbeoordeling. Negeer de maataanduiding. Zoek de markering van het Department of Transportation (DOT). Na deze letters volgt een code. Deze code vertelt u precies wanneer het rubber is uitgehard.
Als de code uit drie cijfers bestaat, is de band vóór 2000 gemaakt. Het laatste cijfer is het bouwjaar. Een “297” betekent 1997. Het is een ruwe schatting. De band had in elke week van dat jaar gemaakt kunnen worden.
Nieuwere banden gebruiken een viercijferige code. De eerste twee cijfers zijn de week. De laatste twee zijn het jaartal. “2409” betekent de 24e week van 2009. Het is precies. Het is feitelijk. Er is geen onduidelijkheid.
De meeste mensen negeren deze code. Ze kijken naar de profieldiepte en noemen het een dag. Dat is een vergissing. Rubber oxideert. Het verhardt. De chemicaliën die voor flexibiliteit zorgen, worden na verloop van tijd afgebroken. Je kunt het niet zien. Je voelt het pas als de zijwand barst. Dan is het te laat.
Waarom leeftijd belangrijker is dan kilometers
Hoe beïnvloedt de leeftijd van een band zijn prestaties? Het antwoord ligt in de chemie.
Banden zijn gemaakt van natuurlijk en synthetisch rubber. Ze bevatten roet en silica. Deze materialen degraderen. Blootstelling aan ozon veroorzaakt microscheurtjes. UV-licht versnelt dit proces. Warmte versnelt het. Zelfs als een auto in een garage staat, verouderen de banden.
Een zes jaar oude band met nog 90% profiel is niet veiliger dan een drie jaar oude band met 50% profiel. De oudere band is gevoeliger voor klapbanden. Het reageert minder. In natte omstandigheden heeft het minder grip. De verbinding tussen het rubber en de stalen riemen verzwakt. Scheiding wordt een risico.
Fabrikanten geven geen specifieke vervaldatum op. Ze geven een kilometerverwachting weer. Maar kilometerstand is niet relevant als de band verlopen is. Een band die in zes jaar 8.000 kilometer heeft gereden, is nog steeds gevaarlijk. De klok begint te tikken vanaf de productiedatum. Niet de aankoopdatum. Niet de datum van installatie. De datum op de zijwand.
Controleer uw banden. Zoek naar de DOT-code. Als de laatste twee cijfers “18” of lager zijn, vervang ze dan. Wacht niet tot het loopvlak versleten is. Het rubber is al aan het bezwijken. Het is gewoon nog niet uit elkaar gescheurd.
Banden zijn niet alleen elastiekjes die om stalen velgen zijn gespannen. Het zijn complexe samenstellingen van tientallen afzonderlijke componenten die aan elkaar zijn gebonden via vulkanisatie, een uithardingsproces onder hoge temperaturen dat ze structuur geeft. Maar net als elk ander onderdeel van uw auto, tast normale slijtage de lange levensduur aan. Wanneer u autorijdt, zorgen verschillende factoren ervoor dat de band verslijt en de eigenschappen verliest die u veilig houden.
Denk eens aan de betrokken natuurkunde. Het gewicht van uw voertuig drukt naar beneden, waardoor zuurstof tegen de binnenwanden van het bandkarkas wordt gedrukt. Tegelijkertijd genereert wrijving met het wegdek warmte. Deze combinatie van hitte en zuurstof die het materiaal van binnenuit aantast, staat bekend als thermo-oxidatieve veroudering.
De National Highway Transportation Safety Administration (NHTSA) definieert veroudering als een “verlies van de materiaaleigenschappen van een band”, wat onvermijdelijk leidt tot een vermindering van de prestatiemogelijkheden. Het bureau voert de tests op deze auto-onderdelen op om de industrie en consumenten duidelijkere gegevens te geven. De resultaten zijn grimmig.
De misvatting over het reservewiel
Als je direct na productie een nieuwe band op een auto monteert, heeft oxidatie een minimale impact. Het loopvlak verslijt doorgaans lang voordat de chemische afbraak een catastrofaal defect veroorzaakt. Maar hier zit het addertje onder het gras: banden die op velgen zijn gemonteerd – en daar achtergelaten, zelfs als ze niet worden gebruikt – ondergaan nog steeds oxidatie.
Denk aan een reservewiel. Hij zit in de kofferbak of onder het chassis en doet niets. Het veroudert toch.
Denk er zo over na; Als u een liter melk koopt, maar deze acht weken lang niet opent, betekent dit niet dat de melk nog vers zal zijn als u deze wel gebruikt. De melk zal schiften, ongeacht of je hem wel of niet hebt geopend. Hetzelfde geldt voor banden.
Als een band meerdere jaren stilstaat, kan de effectieve levensduur ervan zelfs worden verkort. U koopt geen nieuwe band; je koopt een pre-aged exemplaar.
Warmte versnelt de afbraak
Zuurstof breekt de materiaaleigenschappen af, maar warmte versnelt het proces aanzienlijk. De NHTSA meldde dat een grote verzekeringsmaatschappij tussen 2002 en 2006 ontdekte dat 77 procent van zijn bandenclaims afkomstig was uit slechts vijf staten met hoge omgevingstemperaturen.
De leeftijdsfactor was zelfs nog duidelijker. 85 procent van deze claims had betrekking op banden die meer dan zes jaar oud waren.
Dit creëert een gevaarlijk scenario voor consumenten. U kunt misschien een set banden kopen die gegarandeerd geschikt zijn voor een bepaalde kilometerstand, maar als ze in een warm magazijn zijn opgeslagen of tijdens een hittegolf op de parkeerplaats van een dealer hebben gestaan, is hun structurele integriteit al aangetast. De kilometergarantie gaat uit van een nieuwe start. Het houdt geen rekening met de jaren dat het rubber is afgebroken voordat het ooit uw oprit raakte.
Is dit een klein ongemak of een kritiek veiligheidstoezicht? Het antwoord ligt in de plotselinge defecten die gepaard gaan met verouderd rubber.
Gevaren met oude banden
De verborgen kosten van de bandenleeftijd
NHTSA-gegevens van 1994 tot 2004 volgen ongeveer 400 dodelijke slachtoffers in de VS als gevolg van bandenpech. Oxidatie is een boosdoener. Het is niet de enige. Je kunt een band met een te lage bandenspanning kapot maken. Het overbeladen van het voertuig voorbij zijn gewichtsclassificatie werkt ook. Onjuist onderhoud. Structurele gebreken. Slechte installatie. Het leidt allemaal tot hetzelfde resultaat.
Wanneer er een ongeluk gebeurt, worden de crashgegevens in een database ingevoerd. Het is voor statistieken. De leeftijd van de band? Meestal niet opgenomen. Dit maakt het bijna onmogelijk om te bewijzen of oudere banden de oorzaak van defecten zijn. Harde cijfers zijn schaars. Dat betekent niet dat leeftijd er niet toe doet.
Hoe oxidatie banden vernietigt
De NHTSA merkt op dat banden na verloop van tijd hun elasticiteit verliezen. Ze drogen uit. Het interieur wordt broos. Deze verslechtering beïnvloedt de levensduur van auto-onderdelen van de gehele assemblage.
“Beschuldigingen dat er een verband bestaat tussen de prestaties van banden en de chronologische leeftijd van banden zijn ongegrond en worden niet ondersteund door gegevens” – Rubber Manufacturers Association, 2009
Oxidatie breekt materiaaleigenschappen af. Loopvlakscheiding volgt. Dit is wanneer het loopvlak tijdens gebruik van de rest van het karkas loslaat. Stalen banden verliezen hun hechting. De combinatie van deze factoren ontneemt de bestuurder de controle.
Industrie-pushback vs. advies van fabrikanten
De NHTSA krijgt te maken met tegenstand. De Rubber Manufacturers Association (RMA) heeft hard teruggedrongen. In hun persbericht uit 2009 werd het verband tussen leeftijd en prestaties afgewezen als niet ondersteund door gegevens.
Andere auto-onderdelen spelen een rol. Gebruik is belangrijk. Maar verschillende grote fabrikanten zijn het niet eens met de RMA. Porsche. Toyota. Ford. Chrysler. BMW. Ze raden allemaal aan om alle banden, inclusief het reservewiel, na zes jaar te vervangen. Gebruik of slijtage van het loopvlak doen er in hun ogen niet toe.
De NHTSA blijft informatie over auto-onderdelen bestuderen. Ze zijn op zoek naar meer specifieke gegevens over de gevaren van veroudering van banden.
Voor meer informatie over banden en andere informatie over auto-onderdelen volgt u de links op de volgende pagina.
Veel meer informatie
Gerelateerde HowStuffWorks-artikelen
- Top 10 alledaagse autotechnologieën die voortkwamen uit racen
- Hoe autocomputers werken
- Hoe zelfrijdende auto’s zullen werken
- Hoe hypercars werken
- Hoe autotransport werkt
- Hoe autoproductielijnen werken
- Kun je je eigen auto in elkaar zetten?
- Wat maakt een digitale auto digitaal?
- Wat is er nieuw in de synthetische olietechnologie?
- Zullen autoreparaties u in de toekomst financieel verlammen?
Bronnen
-
Jenever, Joanna. “AB 496 Assembly Bill – Bill-analyse.” 14 april 2009. (3 oktober 2009) http://info.sen.ca.gov/pub/09-10/bill/asm/ab_0451-0500/ab_496_cfa_20090413_111027_asm_comm.html
-
Holguin, Jaime. “Als goede banden slecht worden.” CBS-nieuws. 27 mei 2005. (28 september 2009) http://www.cbsnews.com/stories/2005/05/27/eveningnews/consumer/main698333.shtml
-
Nationale snelwegverkeersveiligheidsadministratie. “Onderzoeksrapport aan het Congres over de veroudering van banden.” 20 augustus 2007. (2 oktober 2009) http://www.nhtsa.dot.gov/staticfiles/DOT/NHTSA/NRD/Multimedia/PDFs/Crashworthiness/CongReptTireAgingFinal080907.pdf
-
Vereniging van rubberfabrikanten. “California Tire Measure is een rechtszaakmagneet.” 28 mei 2009. (5 oktober 2009) http://rma.org/newsroom/release.cfm?ID=267
-
Safety Research and Strategies, Inc. “Veroudering van banden.” (28 september 2009) http://www.safetyresearch.net/advocacy/tire-aging
